Amenorroe: waarom de menstruatie stopt en wanneer u een arts moet raadplegen

Eén keer te laat, daarna nog een keer. In de derde maand zonder menstruatie wordt de vraag moeilijker uit te stellen: is er iets aan de hand?

Amenorroe is de medische term voor het uitblijven van de menstruatie bij iemand die menstrueert. Het is op zichzelf geen ziekte, maar een signaal. In drie situaties is het volkomen normaal: zwangerschap, borstvoeding en menopauze. In alle andere gevallen wijst het erop dat er iets is ontregeld in de hormonale keten die de menstruatiecyclus aanstuurt. Langdurige stress, gewichtsverlies, te intensieve training of een hormonale stoornis: de oorzaken zijn talrijk, vaak vast te stellen en meestal omkeerbaar.

Zo herkent u amenorroe, wat de oorzaak kan zijn, wat dit betekent voor de vruchtbaarheid en de botten, en wanneer u een arts moet raadplegen.

Wat is amenorroe?

Een eenvoudige definitie, twee duidelijk verschillende vormen

De Assurance Maladie definieert dit als het uitblijven van de menstruatie bij een vrouw die menstrueert of zou moeten menstrueren. Achter deze formulering gaan twee heel verschillende situaties schuil, met andere oorzaken en een andere aanpak.

De MSD-handleiding geeft een nuttige nuance voor secundaire amenorroe: de drempel van 3 maanden geldt voor vrouwen met regelmatige cycli, en wordt 6 maanden of langer wanneer de menstruaties al onregelmatig waren. Met andere woorden: als je altijd al een onregelmatige menstruatiecyclus hebt gehad, heeft een onderbreking van vier maanden niet dezelfde betekenis als bij een vrouw met een cyclus die als een klok loopt.

Niet verwarren met een gewone vertraging van de menstruatie

Een cyclus duurt gemiddeld 28 dagen, en deze regelmaat geeft aan dat de baarmoeder, eierstokken, hypofyse en hypothalamus goed samenwerken. Een afwijking van enkele dagen is niet abnormaal, en een week evenmin.

Twee termen komen vaak terug en moeten van elkaar worden onderscheiden:

• Een vertraagde menstruatie wordt geteld in dagen of weken. Dat rechtvaardigt een zwangerschapstest, geen hormonaal onderzoek.
• Spaniomenorroe verwijst naar zeer lange menstruatiecycli. De Société Française d'Endocrinologie beschouwt deze als een verschijnsel met een vergelijkbare klinische betekenis als amenorroe: menstruaties die slechts twee of drie keer per jaar optreden, moeten worden onderzocht alsof er sprake is van uitblijven van de menstruatie.

Tot slot is bloedverlies niet altijd menstruatie. Spotting of bloedverlies buiten de menstruatie kan de indruk geven dat de cyclus doorgaat, terwijl de eisprong al is gestopt.

De drie volkomen normale situaties

Amenorroe wijst op een verstoorde werking van het lichaam, behalve in drie situaties waarin ze juist laat zien dat alles werkt zoals het hoort.

Zwangerschap, het eerste wat je moet uitsluiten

Dit is de meest voorkomende oorzaak van het uitblijven van de menstruatie en ook de eerste die systematisch moet worden uitgesloten voordat je iets anders overweegt. Ook als je anticonceptie gebruikt, de seks veilig leek of je er absoluut van overtuigd bent dat je niet zwanger bent.

In de meeste gevallen volstaat een urinetest. Tijdens een consult kan de arts een bèta-hCG-bepaling in het bloed voorschrijven, die eerder uitsluitsel geeft en betrouwbaarder is. En nee, amenorroe houdt niet altijd verband met een zwangerschap: het is simpelweg de eerste hypothese die wordt uitgesloten, omdat die het waarschijnlijkst en het gemakkelijkst te controleren is. Overigens is het nog steeds mogelijk om zwanger te worden tijdens de menstruatie, waardoor het idee van een risicovrije periode genuanceerd moet worden.

Borstvoeding en de terugkeer van de menstruatie na de bevalling

Na een bevalling keert de menstruatie niet meteen terug. Bij borstvoeding remt prolactine de ovulatie en kan de amenorroe enkele maanden aanhouden. Dat is fysiologisch, maar daarom nog geen betrouwbare anticonceptie.

Daarna keert de menstruatie na de bevalling terug, op een moment dat niemand kan voorspellen, en vaak met heviger bloedverlies dan gewoonlijk.

De menopauze en de periode die eraan voorafgaat

De menopauze wordt bevestigd na een jaar zonder menstruatie. Daaraan gaat een overgangsfase vooraf: de perimenopauze. Die begint gemiddeld rond het 47e levensjaar en uit zich in onregelmatige cycli, een sterker premenstrueel syndroom met gespannen borsten en wisselende stemmingen, opvliegers en nachtelijk zweten.

In deze periode kunnen er hele maanden voorbijgaan zonder menstruatie, waarna er weer een cyclus optreedt. Dit is geen amenorroe die nader moet worden onderzocht, maar een eierstok die geleidelijk stopt met functioneren. Let er wel op dat je dit niet verwart met een vroegtijdige menopauze: dezelfde tekenen vóór het 40e levensjaar rechtvaardigen wel nader onderzoek.

De oorzaken van secundaire amenorroe

Zodra een zwangerschap is uitgesloten, begint het onderzoek. De oorzaken vallen uiteen in enkele grote categorieën, en het vraaggesprek geeft vaak al richting voordat er bloed wordt afgenomen.

Stress, gewichtsverlies en intensief sporten

Dit is het meest voorkomende trio, en alle drie verwijzen ze naar hetzelfde mechanisme: de hypothalamus zet de cyclus tijdelijk stil omdat het lichaam inschat dat de omstandigheden ongunstig zijn. Dit wordt functionele hypothalamische amenorroe genoemd.

• Ernstige stress of een trauma. Volgens Assurance Maladie zorgt een verbetering van de psychische toestand ervoor dat de menstruatie terugkeert. Ons artikel over hoe stress de menstruatie beïnvloedt legt dit mechanisme in detail uit.
• Een beperking van de voedselinname en gewichtsverlies, waarbij anorexia nervosa de ernstigste vorm is.
• Intensieve sporttraining, wanneer de vetmassa onvoldoende wordt. Vooral duursporten, esthetische sporten en sporten met gewichtsklassen worden hierdoor getroffen.

De aanbeveling van de Endocrine Society over deze vorm van amenorroe noemt twee concrete richtlijnen. Onderzoek is gerechtvaardigd zodra het interval tussen de cycli langdurig langer dan 45 dagen is, of wanneer de menstruatie 3 maanden of langer uitblijft. Bovendien is het een uitsluitingsdiagnose: men stelt deze diagnose pas nadat andere mogelijke oorzaken zijn uitgesloten.

Voor sportieve vrouwen gaat dit onderwerp veel verder dan alleen de menstruatie. Het raakt aan de energiebeschikbaarheid, het herstel en de botmassa, zoals we bespreken in menstruatie en sportprestaties.

Het polycysteus ovariumsyndroom

Het polycysteus ovariumsyndroom, of PCOS, komt voor bij 5 tot 10% van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd. Het uit zich doorgaans in zeer lange cycli van meer dan 35 tot 40 dagen, die zelfs kunnen leiden tot het volledig uitblijven van de menstruatie.

Dit gaat vaak gepaard met tekenen van hyperandrogenisme: overmatige haargroei, een vette huid en hormonale acne die op volwassen leeftijd aanhoudt. Het is de combinatie van deze tekenen en het langer uitblijven van de menstruatie die in deze richting wijst.

Een teveel aan prolactine en bepaalde medicijnen

Prolactine is het hormoon dat de melkproductie regelt. Wanneer het gehalte ervan stijgt buiten de zwangerschap en de borstvoedingsperiode, blokkeert het de eisprong precies zoals na een bevalling.

• Een prolactinoom, een goedaardige tumor van de hypofyse, wordt behandeld met medicijnen (bromocriptine) of, zeldzamer, met een operatie.
• Medicijnen kunnen al voldoende zijn om het prolactinegehalte te verhogen: antidepressiva, neuroleptica en corticosteroïden.

Het teken dat alarm moet slaan is galactorroe, dat wil zeggen melkafscheiding zonder verband met een recente bevalling.

Ovarieel falen, of vroegtijdige menopauze

Het gaat om het stilvallen van de werking van de eierstokken vóór de leeftijd van 40 jaar. Mogelijke oorzaken zijn het verwijderen van de eierstokken, bekkenradiotherapie, chemotherapie, auto-immuunziekten zoals de thyreoïditis van Hashimoto of auto-immuundiabetes, en bepaalde genetische afwijkingen, waaronder het fragiele-X-syndroom.

De diagnose verandert de aanpak volledig, omdat het niet langer gaat om afwachten tot het spontaan herstelt, maar om follow-up te organiseren, met name op bot- en cardiovasculair gebied.

Hormonale anticonceptie en stoppen met de pil

Twee tegengestelde situaties kunnen er van buitenaf sterk hetzelfde uitzien.

Bij anticonceptie is het uitblijven van de menstruatie vaak te verwachten. Volgens de MSD-handleiding veroorzaken anticonceptiva die uitsluitend een progestageen bevatten, zoals pillen, injecties, implantaten of intra-uteriene hulpmiddelen, vaak onregelmatige menstruaties of amenorroe. Ook een combinatiepil die continu wordt ingenomen heeft dit effect. Dit is geen storing; in een apart artikel leggen we uitgebreid uit wat er gebeurt met de menstruatie tijdens het pilgebruik.

Na het stoppen met de pil is het normaal dat de menstruatie enkele weken uitblijft, terwijl de hormonale as weer op gang komt. De Assurance Maladie hanteert echter een duidelijke grens: na meer dan 3 maanden moet de situatie worden onderzocht. Na die termijn gaat het niet meer om een na-effect van het stoppen; er moet naar een andere oorzaak worden gezocht. Als u vragen hebt over uw anticonceptie, bespreekt onze gids over bewust kiezen van de pil alle opties.

Oorzaken in de baarmoeder, die zeldzamer zijn

De hormonale as kan perfect functioneren en toch kan de menstruatie uitblijven, simpelweg omdat het bloed niet naar buiten kan komen of het baarmoederslijmvlies zich niet meer kan herstellen.

• Intra-uteriene synechieën, dat wil zeggen verkleving van de baarmoederwanden, na een abortus, curettage of een revisie van de baarmoeder.
• Een littekenstenose van de baarmoederhals, een abnormale sluiting die ontstaat na elektrocoagulatie of een conisatie.

Schuif de tabel horizontaal.

Dit overzicht geeft richting, maar stelt geen diagnose. Er kunnen meerdere oorzaken tegelijk spelen, en juist daarom is onderzoek nodig om ze van elkaar te onderscheiden. Ook andere dagelijkse factoren beïnvloeden de regelmaat van de cyclus. We hebben deze verzameld in ons artikel over factoren die de menstruatie ontregelen. Ook blootstelling aan hormoonverstorende stoffen is een aandachtspunt.

De oorzaken van primaire amenorroe

Bij een adolescente begint de medische beoordeling met een eenvoudige observatie: hebben de secundaire geslachtskenmerken zich ontwikkeld of niet? Het antwoord maakt onderscheid tussen twee situaties.

Wanneer de puberteit niet op gang is gekomen

De puberteitsontwikkeling volgt een vrij regelmatig tijdschema: de tepelhof wordt rond 11 jaar groter, de melkklieren ontwikkelen zich en het schaamhaar verschijnt rond 12 jaar, en de eerste menstruatie komt rond 13 jaar. Ons artikel over de puberteit bij meisjes beschrijft deze stappen in detail.

Wanneer op 16-jarige leeftijd geen van deze secundaire geslachtskenmerken zichtbaar is, zijn dit de mogelijke oorzaken:

• Een eenvoudige puberteitsvertraging, veruit de meest voorkomende oorzaak, die vanzelf verdwijnt.
• Een chromosomale afwijking, met name het syndroom van Turner.
• Vroege anorexia nervosa of intensieve sporttraining.
• Een endocriene aandoening, in de eerste plaats hypothyreoïdie.
• Een beschadiging van de eierstokken na een behandeling, of een disfunctie van de hypofyse of hypothalamus.

Wanneer de puberteit normaal is verlopen

Als de secundaire geslachtskenmerken wel aanwezig zijn, met ontwikkelde melkklieren en aanwezige beharing, werkt de hormonale as. De belemmering is dan anatomisch en betreft de weg die het bloed moet afleggen om naar buiten te komen.

• Een imperforaat maagdenvlies, waardoor de afvoer wordt geblokkeerd. Dit uit zich vaak in cyclusgebonden bekkenpijn, zonder uitwendig bloedverlies.
• Een misvorming van de vagina.
• De afwezigheid van een baarmoeder, het Mayer-Rokitansky-Küster-Hauser-syndroom. De MSD-handleiding schat deze agenesie op ongeveer één op de 5.000 vrouwen.

De arts baseert zich op het klinisch onderzoek en op een röntgenfoto van de hand, die de botleeftijd bepaalt en laat zien of het lichaam achterloopt op de kalenderleeftijd. De behandelingen hangen af van de oorzaak: hormoontherapie, een chirurgische ingreep bij een obstructie of behandeling van de onderliggende aandoening. Om de komst van de menstruatie rustig voor te bereiden, beantwoordt ons artikel over de eerste menstruatie de meest voorkomende vragen.

De symptomen die gepaard gaan met het uitblijven van de menstruatie

Amenorroe staat zelden op zichzelf. De symptomen die ermee gepaard gaan, geven vaak meer informatie dan het uitblijven van de menstruatie zelf, omdat ze aangeven om welk hormoon het gaat.

Tekenen die wijzen op een hormonale oorzaak

• Galactorroe, het lekken van melk zonder verband met een bevalling, wijst op een teveel aan prolactine.
• Hirsutisme, met haargroei op de bovenlip, de kin of tussen de borsten, en meer algemeen virilisatie, wijst op een overmatige productie van androgenen door de eierstokken of de bijnieren.
• Hoofdpijn in combinatie met afwijkingen in het gezichtsveld doet denken aan een hypofysetumor. Dit is een teken dat een snelle medische afspraak rechtvaardigt.

Tekenen van oestrogeentekort

Wanneer amenorroe gepaard gaat met een sterke daling van de oestrogenen, reageert het lichaam zoals tijdens de menopauze: opvliegers en vaginale droogheid. Vermoeidheid, ongebruikelijke kouwelijkheid, een verminderd libido en slaapproblemen maken het beeld vaak compleet.

Deze klachten zijn niet alleen ongemakkelijk. Ze wijzen op het risico voor de botgezondheid dat hieronder wordt beschreven en zijn de reden om amenorroe niet te laten voortduren onder het voorwendsel dat ze geen pijn veroorzaakt.

Hoe wordt amenorroe vastgesteld?

Het consult en het lichamelijk onderzoek

Het consult begint met een uitgebreide anamnese, gevolgd door een algemeen onderzoek waarbij het gewicht en de lengte worden gemeten en de BMI wordt berekend. De arts kijkt naar overmatige haargroei, acne en seborroe. Bij primaire amenorroe beoordeelt de arts de puberteitsontwikkeling nauwkeurig.

Een gynaecologisch onderzoek, eventueel met een uitstrijkje, kan met uw toestemming worden voorgesteld en wordt niet uitgevoerd bij jonge meisjes die nog maagd zijn. De ligging van de baarmoeder wordt soms bij deze gelegenheid vastgesteld, zonder gevolgen voor de cyclus: we hebben een artikel gewijd aan de achterovergekantelde baarmoeder om dit veelvoorkomende misverstand weg te nemen.

Hormoonbepalingen en beeldvorming

Het onderzoek wordt stapsgewijs opgebouwd. De zorgprofessional schrijft niet alles in één keer voor: elk resultaat bepaalt de volgende stap.

Schuif de tabel horizontaal.

De Société Française d'Endocrinologie benadrukt een vaak verwaarloosd punt: een hypothalamus-hypofyse-MRI wordt aanbevolen bij elke hypothalamische amenorroe. Amenorroe die te snel aan stress wordt toegeschreven, verdient dus dit onderzoek, al was het maar om een letsel uit te sluiten.

Geen menstruatie, vruchtbaarheid en zwangerschap

Amenorroe betekent geen definitieve onvruchtbaarheid

Geen menstruatie betekent meestal geen eisprong en dus geen mogelijke zwangerschap zolang deze situatie voortduurt. Dat klopt, en begrijpelijkerwijs is dit waar de meeste zorgen over bestaan.

Maar in de meeste gevallen is dit ook tijdelijk. Amenorroe door stress, gewichtsverlies of sport is omkeerbaar: de Assurance Maladie vermeldt expliciet dat verbetering van de psychische toestand ervoor zorgt dat de menstruatie terugkeert. Weer aankomen, de trainingsbelasting verminderen, een teveel aan prolactine of hypothyreoïdie behandelen is vaak voldoende om de cyclus weer op gang te brengen. Alleen bepaalde oorzaken, met premature ovariële insufficiëntie als belangrijkste, hebben langdurige gevolgen voor de vruchtbaarheid en rechtvaardigen gespecialiseerde begeleiding.

Je kunt een eisprong hebben voordat je menstruatie terugkeert

Dit is het punt dat iedereen vergeet, met zeer concrete gevolgen. De eisprong vindt ongeveer twee weken vóór de menstruatie plaats, niet erna. Iemand bij wie de cyclus weer op gang komt, heeft dus al een eisprong voordat een bloeding dit ook maar enigszins bevestigt.

Met andere woorden: amenorroe is nooit een vorm van anticonceptie, en de eerste cyclus die terugkeert kan tot een zwangerschap leiden zonder dat de menstruatie ooit opnieuw is opgetreden. Dat geldt vooral na de bevalling, wanneer borstvoeding het terugkeren van de menstruatie uitstelt, maar niet verhindert. Veranderingen in het baarmoederhalsslijm zijn bovendien een van de weinige signalen waarmee een eisprong kan worden herkend zonder menstruatie als referentiepunt, en de luteale fase die daarop volgt bepaalt wanneer de menstruatie terugkeert.

De risico's van amenorroe die aanhoudt

Botverlies, het best gedocumenteerde risico

Dat is de echte reden waarom amenorroe niet eindeloos mag voortduren, en het is zelden de reden die tijdens een consult wordt uitgelegd. Oestrogenen beschermen de botten. Wanneer hun niveau maandenlang sterk daalt, neemt de botmineraaldichtheid af, met een risico op osteopenie en vervolgens osteoporose, en dus op botbreuken.

De aanbeveling van de Endocrine Society is concreet en gemakkelijk te onthouden: een meting van de botmineraaldichtheid met botdensitometrie (DXA) wordt aanbevolen bij elke adolescente of vrouw met 6 maanden of langer amenorroe, en eerder bij ernstige ondervoeding of bekende botkwetsbaarheid. De botmassa wordt vooral vóór het 25e levensjaar opgebouwd: langdurige amenorroe tijdens de adolescentie of bij jongvolwassenen heeft dus veel later gevolgen.

De overige gevolgen

De MSD-handleiding rekent ook cardiovasculaire aandoeningen tot de langetermijngevolgen van een oestrogeentekort. Wanneer amenorroe daarentegen het gevolg is van een teveel aan oestrogenen dat niet door progesteron wordt gecompenseerd, zoals bij sommige anovulaties, slaat het risico naar de andere kant door: langdurige bloedingen, hyperplasie en endometriumkanker.

Twee tegengestelde mechanismen, dezelfde conclusie: een cyclus die niet meer op gang komt, is nooit neutraal, en de vastgestelde oorzaak bepaalt de opvolging. Voor abnormale bloedingen vullen onze artikelen over bloedstolsels tijdens de menstruatie en over menstruatie en bloedarmoede het beeld aan.

Wat te doen als de menstruatie niet terugkomt

Wat onder de verantwoordelijkheid van de arts valt

De Assurance Maladie stelt een regel die in alle artikelen over dit onderwerp vetgedrukt zou moeten staan: « De oorzaak van amenorroe moet worden vastgesteld voordat er iets wordt voorgeschreven. » De instantie voegt daaraan toe dat het gebruik van een oestrogeen-progestageenpil om de menstruatie te reguleren alleen kunstmatige bloedingen veroorzaakt.

In de praktijk betekent dit dat een behandeling die bloedingen opnieuw opwekt zonder de oorzaak vast te stellen, niets geneest. Het probleem wordt er alleen onzichtbaar door. De aanpak hangt volledig af van de diagnose: hypothyreoïdie behandelen, het prolactinegehalte verlagen, gewichtstoename begeleiden, de trainingsbelasting aanpassen, een obstructie opereren, of hormonale behandeling instellen bij ovarieel falen.

Wat u zelf kunt doen

• Doe eerst een zwangerschapstest, ook als dat overbodig lijkt.
• Noteer de datum van uw laatste menstruatie en hoe lang de cycli uit elkaar lagen voordat ze stopten. Dit is de nuttigste informatie die u tijdens de afspraak kunt geven.
• Neem de afgelopen zes maanden onder de loep: gewichtsverlies, verandering van voedingspatroon, toename van de trainingsbelasting, een periode van hevige stress, een nieuw medicijn, stoppen met anticonceptie.
• Controleer uw voedingsinname als u uw porties hebt verkleind. Ons artikel over wat u tijdens de menstruatie kunt eten geeft richtlijnen voor ijzer en een evenwichtige voeding.
• Neem niet op eigen initiatief iets in om uw menstruatie op te wekken. Planten en dergelijke middelen pakken de oorzaak niet aan en vertroebelen het onderzoek.

De terugkeer van de menstruatie, vaak onvoorspelbaar

Drie situaties waarin de datum een verrassing blijft

Wanneer de oorzaak is behandeld of het evenwicht terugkeert, komen de menstruaties terug. Zonder waarschuwing en zelden op het moment dat het uitkomt.

• Na het stoppen met de pil treedt de eerste spontane cyclus op een moment in dat niets laat voorspellen.
• Na een bevalling treedt de eerste menstruatie na de bevalling op een variabel tijdstip op, afhankelijk van het geven van borstvoeding, en vaak met heviger bloedverlies dan vóór de zwangerschap.
• Na hypothalamische amenorroe kan gewichtstoename of minder intensief trainen de cyclus zonder vaste planning weer op gang brengen.

In alle drie de gevallen herhaalt hetzelfde tafereel zich: wekenlang controleren, voor de zekerheid bescherming meenemen of verrast worden. Sommigen kiezen er dan voor om voortdurend wasbare bescherming te dragen, waardoor ze zich daar geen zorgen meer over hoeven te maken.

Bescherming die u draagt zonder erbij na te denken

Een menstruatieslip wordt gedragen als gewoon ondergoed. Hij is niet zichtbaar, niet voelbaar en absorbeert als de menstruatie begint. Dat is het enige echte nut ervan in deze situatie, en dat is puur praktisch: u hoeft niet langer te anticiperen op een datum die u niet kent.

De keuze hangt vooral af van wat u verwacht van uw menstruatie: maximale discretie met de Tanga, absorptievermogen met een slip voor normaal menstruatieverlies, of natuurlijk materiaal tegen de huid met de katoenen menstruatieslips. Als u twijfelt tussen de modellen, zet onze vergelijker van menstruatieslips ze naast elkaar. Na een bevalling is de collectie postpartums slips beter geschikt, en sportieve vrouwen vinden speciale modellen bij sportuitrusting voor sportieve vrouwen.

Veelgestelde vragen over amenorroe

• 01Wat is amenorroe en vanaf wanneer spreekt men van het uitblijven van de menstruatie?

  Amenorroe is het uitblijven van de menstruatie bij een vrouw in de vruchtbare leeftijd. Men spreekt van primaire amenorroe wanneer een adolescent op 16-jarige leeftijd nog niet ongesteld is geweest, hoewel de eerste menstruatie normaal tussen 10 en 15 jaar optreedt. Van secundaire amenorroe spreekt men wanneer de menstruatie langer dan 3 maanden uitblijft bij een vrouw die daarvoor regelmatig ongesteld werd. In de MSD-handleiding wordt deze grens op 6 maanden of langer gelegd wanneer de cycli al onregelmatig waren.

• 02Heeft het uitblijven van de menstruatie altijd met een zwangerschap te maken?

  Nee, maar zwangerschap blijft de meest voorkomende oorzaak en de eerste die moet worden uitgesloten, ook bij anticonceptie en zelfs wanneer die onwaarschijnlijk lijkt. Met een urinetest of een bloedtest op bèta-hCG kan dit binnen enkele minuten worden vastgesteld. De twee andere situaties waarin het uitblijven van de menstruatie normaal is, zijn borstvoeding, waarbij prolactine de eisprong blokkeert, en de menopauze, die wordt bevestigd na een jaar zonder menstruatie.

• 03Wat zijn de meest voorkomende oorzaken van secundaire amenorroe?

  Na een zwangerschap, borstvoeding en de menopauze zijn de meest voorkomende oorzaken: ernstige stress, gewichtsverlies of een voedselbeperkend dieet, intensieve sporttraining, het polycysteus-ovariumsyndroom, dat voorkomt bij 5 tot 10% van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd, een teveel aan prolactine door een adenoom of geneesmiddel, ovariuminsufficiëntie vóór het 40e jaar en het recent stoppen met de anticonceptiepil. In zeldzamere gevallen ligt de oorzaak in een blokkade van de baarmoeder, door verklevingen of een vernauwing van de baarmoederhals.

• 04Kan stress er echt voor zorgen dat de menstruatie verdwijnt?

  Ja. Dit wordt functionele hypothalame amenorroe genoemd: de hypothalamus pauzeert de menstruatiecyclus onder invloed van langdurige stress, gewichtsverlies, overmatige lichaamsbeweging of een combinatie van deze factoren. Volgens de Assurance Maladie zorgt verbetering van de psychische toestand ervoor dat de menstruatie terugkeert. Het blijft echter een diagnose bij uitsluiting, die pas wordt gesteld nadat andere oorzaken zijn uitgesloten. De Endocrine Society adviseert onderzoek zodra de periode tussen cycli blijvend langer dan 45 dagen is of bij amenorroe van 3 maanden of langer.

• 05Welke gezondheidsrisico's zijn er als de amenorroe aanhoudt?

  Het best gedocumenteerde risico is verlies van botdichtheid als gevolg van oestrogeentekort, met een mogelijke ontwikkeling naar osteopenie en vervolgens osteoporose en een risico op botbreuken. De Endocrine Society adviseert een meting van de botmineraaldichtheid met botdensitometrie bij iedere adolescente of volwassen vrouw met 6 maanden of langer amenorroe. Het MSD-Manual noemt ook cardiovasculaire aandoeningen als langetermijneffecten van oestrogeentekort. Omgekeerd leidt anovulatie met oestrogenen die niet door progesteron worden gecompenseerd tot hyperplasie en kanker van het baarmoederslijmvlies.

• 06Hoe wordt de diagnose gesteld en welke onderzoeken zijn nodig?

  Het consult begint met vragen over de medische voorgeschiedenis, het meten van gewicht en lengte, het berekenen van de BMI en het controleren op tekenen zoals overmatige haargroei of acne. Het onderzoek omvat een bepaling van bèta-hCG, gevolgd door hormoonbepalingen: FSH, LH, oestradiol, progesteron en testosteron bij tekenen van hyperandrogenisme. Het anti-Müller-hormoon wordt in tweede instantie bepaald. Afhankelijk van de situatie worden daar een abdomino-pelviene echografie, een röntgenfoto van de hand voor de botleeftijd, een MRI van de hypothalamus en hypofyse en een karyotype aan toegevoegd.

• 07Kun je zwanger worden als je niet ongesteld wordt?

  Ja, en dit wordt vaak verkeerd begrepen. De eisprong vindt ongeveer twee weken vóór de menstruatie plaats, niet erna. Een vrouw van wie de cyclus weer op gang komt, ovuleert dus voordat ze ook maar enige bloeding heeft gehad die dit aangeeft. Amenorroe biedt nooit anticonceptie, ook niet tijdens het geven van borstvoeding, waarbij de eerste menstruatie na de bevalling wordt uitgesteld maar niet uitblijft.

• 08Hoe lang is het normaal om na het stoppen met de pil geen menstruatie te hebben?

  Enkele weken zonder menstruatie zijn normaal na het stoppen met hormonale anticonceptie, totdat de hormonale as haar werking hervat. Assurance Maladie hanteert een grens van 3 maanden: daarna moet de situatie medisch worden onderzocht. Het gaat dan niet meer om een eenvoudig na-effect van het stoppen en er moet naar een andere oorzaak worden gezocht.

• 09Kan amenorroe worden behandeld en wat zijn de behandelingen?

  Amenorroe wordt niet behandeld; de oorzaak ervan wordt behandeld. Assurance Maladie is duidelijk: de oorzaak moet worden vastgesteld voordat er iets wordt voorgeschreven, en een combinatiepil die wordt ingenomen om de menstruatie te reguleren, veroorzaakt alleen kunstmatige menstruaties. Afhankelijk van de diagnose bestaat de behandeling uit hormoontherapie, een chirurgische ingreep bij een obstructie of behandeling van de onderliggende aandoening. Bij functionele hypothalamische amenorroe raadt de Endocrine Society het gebruik van een anticonceptiepil uitsluitend af om de menstruatie terug te krijgen of de botdichtheid te verbeteren.