Menstruatiecyclus: de menstruatie onder de loep 

Menstruaties of regels zijn een natuurlijk fenomeen dat elke maand bij vrouwen voorkomt tussen de puberteit (gemiddeld 12,5 jaar in Frankrijk) en de menopauze. Ze uiten zich door bloedingen afkomstig van het baarmoederslijmvlies. De duur kan variëren van 3 tot 7 dagen. Het optreden van de eerste menstruatiecyclus geeft aan dat het voortplantingssysteem volledig is gerijpt. Dit betekent dat het lichaam in staat is een zwangerschap te dragen.

 

Wat zijn menstruaties?

Vanaf de puberteit bereidt de baarmoeder zich elke maand voor op een mogelijke zwangerschap. Tijdens deze voorbereidingscyclus verdikt het endometrium (baarmoederslijmvlies) en vult het zich met bloedvaten. Als er geen bevruchting plaatsvindt, wordt het endometrium afgestoten, wat een vaginale bloeding veroorzaakt. Dit wordt de menstruatie of regels genoemd. Over het algemeen duren de bloedingen 3 tot 8 dagen.

Buiten zwangerschap herhaalt deze cyclus zich elke maand: dit wordt de menstruatiecyclus genoemd. Afhankelijk van de vrouw kan de duur van een menstruatiecyclus (van de eerste dag van de menstruatie tot de eerste dag van de volgende menstruatie) variëren van 21 tot 35 dagen.

 

Waar komt het bloed van de menstruatie vandaan?

Het bloed van de menstruatie komt uit het slijmvlies van de baarmoeder (endometrium). Om dit fenomeen te begrijpen, moeten de vier fasen van de menstruatiecyclus worden uitgelegd.  

• De folliculaire fase waarin oestrogenen (hormonen geproduceerd door de eierstokken) in toenemende hoeveelheid worden afgescheiden en de verdikking van het baarmoederslijmvlies veroorzaken. Tijdens deze fase bereiden de eierstokken zich voor op de eisprong. Onder invloed van de hersenen scheidt de hypofyse het follikelstimulerend hormoon (FSH) af, dat de ontwikkeling van meerdere follikels op de eierstok stimuleert. Elk van deze follikels (uit het Latijn folliculus: klein zakje) bevat een oöcyt. Slechts één van hen bereikt de rijpheid en geeft een oöcyt vrij die klaar is om bevrucht te worden in de eileider. Terwijl het rijpt, produceert de follikel oestrogenen, die de verdikking van het endometrium (het binnenste slijmvlies van de baarmoeder) veroorzaken. Aangewakkerd door het hoge oestrogeengehalte komt gonadoliberine (GnRH) in actie door de afgifte van het luteïniserend hormoon (LH) te bevorderen.

• De ovulatiefase waarin het luteïniserend hormoon (LH) het follikel doet barsten (« klein zakje » in de eierstok met een eicel) en een eicel vrijgeeft die via de eileider naar de baarmoeder migreert. Tussen de twaalfde en veertiende dag laat het volgroeide follikel de eicel vrij in een van de eileiders. Als er zaadcellen aanwezig zijn, kan bevruchting plaatsvinden. Nadat het follikel de eicel heeft afgestoten, verandert het in het corpus luteum. Dit scheidt progesteron af tijdens de tweede fase van de menstruatiecyclus: de luteale fase.

• De luteale fase (of progestatieve fase) waarin het lege follikel verandert in het corpus luteum en progesteron afscheidt dat het baarmoederslijmvlies stimuleert om zich voor te bereiden op de ontvangst van een bevruchte eicel. Bij bevruchting (ontmoeting tussen eicel en zaadcel) begint de eicel zich in te nestelen. Er is sprake van zwangerschap. Bij geen bevruchting breekt het baarmoederslijmvlies af en wordt het via de vagina afgevoerd. Dit is het begin van de menstruatie die een nieuwe cyclus inluidt.

• De menstruatiefase wordt gekenmerkt door bloedingen die ontstaan door het afbreken van het endometrium wanneer er geen zwangerschap is.    

 

Hoe lang duurt een menstruatiecyclus?

De menstruatiecyclus begint op de eerste dag van de menstruatie en eindigt op de eerste dag van de volgende menstruatie. Deze menstruatiecyclus duurt gemiddeld 28 dagen. Omdat elke vrouw uniek is, kan deze duur variëren van 21 tot 35 dagen. Bij een verstoorde cyclus is het verstandig dit met de arts of gynaecoloog te bespreken.

Aanvankelijk wordt aanbevolen te kiezen voor een menstruatieonderbroek voor hevig bloedverlies en daarna voor een standaard menstruatieonderbroek voor gemiddeld bloedverlies.

 

Hoe bereken je je ovulatiedag?

De ovulatie vindt meestal plaats tussen de 14e en 16e dag vóór het begin van de volgende menstruatie. De 6 dagen vóór en tijdens de ovulatie worden de « vruchtbaarheidsvenster » genoemd, omdat dit het moment is waarop bevruchting kan plaatsvinden. Dit venster kan per vrouw verschillen, afhankelijk van de duur van haar menstruatiecyclus. Voor sommigen is de menstruatiecyclus 28 dagen. Men gaat er dan van uit dat de ovulatiedag op de 14e dag na de menstruatie ligt. Voor anderen kan deze cyclus korter of langer zijn. Deze variatie kan dus de ovulatiedatum verschuiven. Voor een korte cyclus van 21 dagen wordt het als volgt berekend: 21-14 = 7. Kortom, de ovulatie zal waarschijnlijk op de 7e dag na het begin van de menstruatie plaatsvinden. Voor een lange cyclus van 31 dagen is de berekening: 31-14 = 17. Hier wordt aangenomen dat de ovulatie op de 17e dag na het begin van de menstruatie plaatsvindt.

Het berekenen van de ovulatiedatum bij een onregelmatige cyclus is vrijwel onmogelijk.

Er is echter nog een andere manier om de dag van de ovulatie te herkennen: goed luisteren naar je lichaam. Sommige signalen liegen er namelijk niet om:

• Spannende borsten;
• Pijn aan de kant van de eierstok die het eicel vrijgeeft;
• Toename van het libido;

Om het moment van de ovulatie precies te bepalen, kun je vertrouwen op twee methoden:

• Observatie van cervicaal slijm;
• De evolutie van de basale temperatuur (de laagste temperatuur die het lichaam in rust vertoont)

 

Observatie van cervicaal slijm

De hoeveelheid en het uiterlijk van het slijm dat door de baarmoederhals wordt geproduceerd, variëren gedurende de menstruatiecyclus volgens dit patroon:

• Tijdens de folliculaire fase zie je geen zichtbaar cervicaal slijm. Tussen dag 10 en dag 12 begint de slijmproductie. Het slijm is troebel en plakkerig van consistentie;
• Op het moment van de ovulatie, dat wil zeggen van dag 13 tot dag 15, is het cervicaal slijm overvloedig, transparant en rekbaar (textuur vergelijkbaar met eiwit);
• Tijdens de luteale fase stopt de slijmproductie.

Het verschijnen van cervicaal slijm waarschuwt dat de ovulatie nabij is. Voor wie zwanger wil worden, geeft dit signaal waardevolle informatie over de vruchtbare periode. Het helpt vrouwen met onregelmatige cycli om hun vruchtbare venster beter te bepalen.

 

De evolutie van de basale temperatuur

De lichaamstemperatuur verandert gedurende de menstruatiecyclus als volgt:

• 36,8 °C of iets lager tijdens de folliculaire fase;
• Nadirpunt (laagste temperatuur van de cyclus) op het moment van de ovulatie;
• 37 °C of iets hoger na de ovulatie en gedurende de hele luteale fase (de afgifte van progesteron veroorzaakt een temperatuurstijging).

Door dagelijks je basale temperatuur te meten (’s ochtends bij het wakker worden), kun je een temperatuurgrafiek van je lichaam maken tot op een tiende graad nauwkeurig, waarmee je je ovulatiedatum kunt bepalen.

 

Welke symptomen?

Buiten de bloedingen kunnen de menstruaties gepaard gaan met de volgende symptomen:

• Pijnlijke borsten (onevenwicht in oestrogenen);
• Diarree, misselijkheid, pijn en krampen in de onderbuik en onderrug (toename van prostaglandines die leiden tot baarmoedercontracties om het endometrium en bloed af te voeren);
• Verstoorde slaap, stemmingswisselingen en migraine (verstoring van neurotransmitters in de hersenen door oestrogenen);
• Acné (overmatige talgproductie tijdens de ovulatieperiode);
• Opvliegers en transpiratie onder invloed van hormonen;
• Vermoeidheid (bij hevige bloedingen dalen de rode bloedcellen en het ijzergehalte in het lichaam).

Omdat elk lichaam uniek is, is het mogelijk dat je geen van deze symptomen ervaart. Bij pijn of overmatige ongemakken tijdens de menstruatiecyclus moet je nooit aarzelen om een arts of gynaecoloog te raadplegen om deze gevoelens te bespreken.

 

Hoeveel bloed verlies je?

In werkelijkheid is het volume van het bloedverlies tijdens de menstruatie niet zo groot als men denkt. Het bloedverlies wordt gemiddeld geschat tussen 5 ml en 25 ml. Als je menstruatie te overvloedig is, raadpleeg dan de Higham-score. Deze tabel helpt je om het te berekenen met behulp van een schema waarin je het aantal gebruikte hygiëneproducten per dag tijdens de cyclus bijhoudt. Voor elk gebruikt maandverband en tampon wordt een bepaald aantal punten toegekend. Aan het einde van de menstruatie worden de punten opgeteld. Als de Higham-score hoger is dan 100 punten, wordt aangenomen dat het bloedverlies meer dan 80 ml bedraagt. Dit wordt menorragie of hevige menstruatie genoemd en kan een consult bij de gynaecoloog rechtvaardigen.

 

Onregelmatige of vertraagde menstruatie: is dat ernstig?

Tijdens de eerste menstruatiecyclus en de volgende is het niet ongewoon om je menstruatie vroegtijdig te krijgen. Dit fenomeen kan twee jaar duren, de tijd die het hormonale systeem nodig heeft om te rijpen.

Bij het uitblijven van menstruatie (amenorroe) is de eerste reflex om eerst een mogelijke zwangerschap uit te sluiten. Als het uitblijven aanhoudt zonder zwangerschap, kunnen andere mogelijkheden worden onderzocht:

• Afwijking van het baarmoederslijmvlies of van de eierstok;
• Polycysteus ovarium syndroom (PCOS);
• Menopauze;
• Onjuist gedoseerd anticonceptiemiddel;
• Intensieve sportbeoefening;
• Psychologische schok;
• Medicamenteuze behandelingen;
• Anorexia.

 

Wat zijn de tekenen van endometriose?

Endometriose is een ziekte die wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van weefsel dat lijkt op het endometrium (baarmoederslijmvlies) buiten de baarmoederholte. Deze aandoening kan de volgende organen koloniseren:

• Eierstok;
• Vagina;
• Blaas;
• Uterosacrale ligamenten;
• Endeldarm.

De letsels reageren op vrouwelijke hormonen zoals het baarmoederslijmvlies dat zou doen. Ze bloeden tijdens de menstruatie en laten littekens achter bij elke menstruatiecyclus. Endometriose treft veel vrouwen. Deze aandoening zou 1 op de 10 vrouwen in de vruchtbare leeftijd treffen.

De symptomen van endometriose zijn als volgt:

• Terugkerende en hevige pijn in het bekkengebied;
• Dysmenorroe (pijnlijke menstruaties);
• Dyspareunie (pijnlijke geslachtsgemeenschap);
• Onvruchtbaarheidsproblemen.

 

Op welke leeftijd treedt de menopauze op?

Wanneer de menstruatie definitief stopt, spreken we van menopauze. Dit gebeurt gemiddeld tussen 45 en 55 jaar. Dit natuurlijke fenomeen wordt veroorzaakt door een onomkeerbaar tekort aan bepaalde hormonen (oestrogenen en progesteron). De menopauze markeert het einde van de ovulatie. Hieraan gaat een periode van perimenopauze vooraf die twee tot vier jaar duurt. Deze overgangsfase wordt gekenmerkt door:

• Onregelmatige menstruatie;
• Een menstruatiesyndroom;
• Opvliegers;
• Nachtelijk zweten.  

De menopauze wordt officieel vastgesteld na een jaar zonder menstruatie. De symptomen kunnen bestaan uit:

• Rillingen, beven;
• Intense warmtegevoelens;
• Hartkloppingen;
• Overmatig zweten;
• Vaginale droogte;
• Urinaire problemen;
• Hoofdpijn;
• Vermoeidheid;
• Slaapproblemen;
• Stemmingsstoornissen;
• Gewrichtspijn.

Men spreekt van vroege menopauze wanneer de menstruatie bij een vrouw vóór de leeftijd van 40 jaar stopt. Deze primaire ovariuminsufficiëntie (POI) treft één op de honderd vrouwen.

 

Toxisch shocksyndroom: wat moet u weten?

Het toxisch shocksyndroom (TSS) is een ernstige infectie veroorzaakt door de gouden stafylokok. Deze bacterie, die van nature in onze vaginale flora voorkomt, kan ernstige complicaties veroorzaken wanneer de omgeving gunstig is voor de groei ervan. Dit is vooral het geval wanneer bloed in de vagina blijft staan. Vooral interne hygiënebescherming zoals tampons of cups die te lang worden gedragen, zijn hierbij betrokken. Volgens artsen verdubbelt het risico op TSS wanneer een tampon of cup langer dan zes uur wordt gedragen. Het risico op TSS verdrievoudigt wanneer een tampon of cup de hele nacht wordt gedragen.

De voorzorgsmaatregelen om het toxisch shocksyndroom te voorkomen zijn eenvoudig:

• Vervang de interne bescherming elke 4 uur;
• Gebruik geen interne bescherming tijdens de nacht.

De beste oplossing is dus om af te wisselen tussen interne hygiënebescherming en externe hygiënebescherming zoals menstruatieondergoed. Gemaakt van een OEKO-TEX® STANDARD 100 materiaal (dat de afwezigheid van schadelijke chemische stoffen voor de planeet of uw gezondheid garandeert), zijn ze gegarandeerd lekvrij, vochtwerend en geurremmend. Als kers op de taart kunnen ze tussen de 15 en 20 ml bloed absorberen, waardoor u uw menstruatie volledig vrij en veilig kunt beleven.

Door Valérie.