Hysterectomie: wat de operatie verwijdert, wat ze verandert en wat ze niet verandert

Er is een hysterectomie voorgesteld, of de term is tijdens een consult voor het eerst gevallen. Tussen online gevonden verhalen, meningen van mensen om u heen en vragen die u op dat moment niet bedacht te stellen, is het moeilijk om te weten wat de operatie precies verwijdert en wat er daarna verandert.

Een hysterectomie is de chirurgische verwijdering van de baarmoeder. Dat is precies wat het is, en niets anders: de eierstokken worden niet standaard verwijderd, de menopauze begint niet automatisch en het is nooit de eerste voorgestelde behandeling wanneer de aandoening goedaardig is.

Dit is wat de Assurance Maladie, het Collège national des gynécologues et obstétriciens français (CNGOF) en Franse ziekenhuisgegevens hierover zeggen: de soorten operaties, de toegangswegen, de werkelijke cijfers over complicaties, het herstelverloop en wat er daarna echt verandert.

Wat is een hysterectomie

Het verwijderen van de baarmoeder, en alleen de baarmoeder

De Assurance Maladie definieert een hysterectomie als «een radicale behandeloptie waarbij de baarmoeder of een deel daarvan wordt verwijderd». De baarmoeder is het orgaan waarin een zwangerschap zich ontwikkelt en waarvan het baarmoederslijmvlies, het endometrium, zich bij elke menstruatiecyclus vernieuwt. Verwijdering ervan maakt dus een einde aan de menstruatie en aan elke mogelijkheid om zwanger te worden.

Al het overige hangt af van wat de chirurg extra verwijdert. De eierstokken, eileiders en baarmoederhals zijn afzonderlijke organen, elk met een eigen functie. Als het niet duidelijk is welk orgaan wat doet, zet ons lexicon van het vrouwelijke geslachtsstelsel de onderdelen in vijf minuten op een rij.

Een veelvoorkomende ingreep, maar het aantal neemt af

Een studie die in 2021 werd gepubliceerd in Gynécologie Obstétrique Fertilité & Sénologie en gebaseerd was op Franse ziekenhuisgegevens, telde bijna 60.000 hysterectomieën in Frankrijk in 2019. De auteurs beschrijven dit als de meest voorkomende ingreep bij vrouwen.

Het aantal daalt: ongeveer 72.000 in 2008 tegenover 60.000 in 2019. De auteurs brengen deze ontwikkeling in verband met de opkomst van therapeutische alternatieven voor aandoeningen die historisch gezien tot een operatie leidden. Met andere woorden: een hysterectomie wordt tegenwoordig pas voorgesteld nadat andere opties zijn uitgesloten.

Wat wordt verwijderd, wat blijft behouden

Veeg de tabel naar links om alle kolommen te bekijken.

Een adnexectomie, dat wil zeggen het verwijderen van de eileiders en eierstokken, werd uitgevoerd bij 41% van de hysterectomieën in Frankrijk in 2019. Dit is een afzonderlijke beslissing van de hysterectomie zelf en wordt vóór de operatie besproken.

Totaal, subtotaal, uitgebreid: de soorten hysterectomie

De totale hysterectomie

Dit is volgens de Assurance Maladie «de volledige verwijdering van de baarmoeder», inclusief lichaam en baarmoederhals. Dit is het meest voorkomende type bij een goedaardige aandoening. Het bovenste uiteinde van de vagina wordt met oplosbare hechtingen gesloten: deze hechting, het vaginale litteken genoemd, bepaalt een groot deel van de herstelinstructies.

De subtotale hysterectomie, wanneer de baarmoederhals behouden blijft

Een subtotale hysterectomie « bestaat uit het verwijderen van het baarmoederlichaam, waarbij de baarmoederhals behouden blijft». Lange tijd dacht men dat deze ingreep veiliger was en beter voor het seksleven. De aanbevelingen van het CNGOF uit 2015 hebben de knoop doorgehakt: het tegendeel is waar.

• De ingreep gaat noch gepaard met minder bloedings- of viscerale complicaties, noch met minder transfusies, ook al is het bloedverlies 50 tot 150 ml minder.
• De seksuele levenskwaliteit verbetert er niet significant door (bewijsniveau 1, het hoogste).
• Deze ingreep brengt een risico met zich mee op cyclische postoperatieve bloedingen in 5 tot 20 % van de gevallen, omdat er baarmoederweefsel ter hoogte van de baarmoederhals achterblijft.
• Er blijft een risico op kanker in de achtergebleven baarmoederhals bestaan, geschat op 0,2 %.

Conclusie van het CNGOF, graad B: het wordt niet aanbevolen een subtotale hysterectomie uit te voeren om het risico op complicaties te verminderen. Als uw chirurg deze ingreep voorstelt, is daar een specifieke technische reden voor, en dat is een goede vraag om hem of haar te stellen.

De uitgebreide hysterectomie en bijkomende ingrepen

Bij baarmoederhalskanker beschrijft de Assurance Maladie een uitgebreide colpo-hysterectomie, « waarbij de gehele baarmoeder, de baarmoederhals, de eileiders en het bovenste deel van de vagina worden verwijderd», vaak samen met de eierstokken en soms met een lymfeklierdissectie. Dit is een oncologische ingreep, die niet te vergelijken is met een hysterectomie wegens goedaardige aandoening.

Wat de eierstokken betreft, is het standpunt van het CNGOF duidelijk: bij afwezigheid van een aandoening van de eierstokken en van een persoonlijke of familiale voorgeschiedenis van borst- of eierstokkanker wordt aanbevolen de eierstokken te behouden bij vrouwen die nog niet in de menopauze zijn (graad B). Bilaterale ovariëctomie verlaagt de incidentie van borst- en eierstokkanker, maar leidt tot een hogere algehele cardiovasculaire sterfte. Wanneer er geen reden is om deze ingreep uit te voeren, valt de afweging niet in haar voordeel uit.

Vaginaal, laparoscopisch, laparotomisch: langs welke weg de chirurg opereert

De vier benaderingen en hun werkelijke aandeel

Het type hysterectomie geeft aan wat er wordt verwijderd. De benadering geeft aan langs welke weg de ingreep wordt uitgevoerd. Het zijn twee afzonderlijke beslissingen, en de tweede heeft een grote invloed op het herstel. Verdeling die in 2019 in Frankrijk werd vastgesteld:

Veeg de tabel naar links om alle kolommen te bekijken.

De Assurance Maladie beschrijft de vaginale route als „de minst ingrijpende”: deze „begint met het openen van de vaginatop rond de baarmoedermond”, zonder de buik te openen. Laparoscopie, „minder invasief dan laparotomie”, wordt uitgevoerd met een camera die via kleine incisies wordt ingebracht.

Wat het CNGOF aanbeveelt

De aanbevelingen uit 2015 zijn duidelijk: bij een hysterectomie wegens goedaardige aandoeningen wordt aanbevolen de vaginale route of laparoscopie te verkiezen (graad B), „ook als de baarmoeder groot is en/of de patiënte zwaarlijvig is” (graad C). De vaginale route is niet gecontra-indiceerd bij nullipariteit en evenmin bij een voorgeschiedenis van een keizersnede.

De keuze tussen beide hangt vervolgens af van de ervaring van de chirurg, de anesthesiemethode en organisatorische beperkingen. Een laparotomie blijft soms noodzakelijk, en een ingreep die via de vaginale route gepland was, kan tijdens de operatie worden omgezet: het CNGOF noemt dit laparoconversie, en het behoort tot de mogelijkheden die vooraf worden besproken.

Hoeveel hysterectomieën voert uw chirurg uit

Dit is de minst voor de hand liggende en een van de nuttigste vragen. Het CNGOF adviseert dat een hysterectomie wordt uitgevoerd door een chirurg die minstens 10 hysterectomieën per jaar verricht (graad C), en dat een arts er tijdens zijn opleiding minstens 30 uitvoert. Het is legitiem om te vragen naar het aantal ingrepen en de geplande operatieroute; daar wordt doorgaans positief op gereageerd.

Waarom een hysterectomie wordt voorgesteld

Goedaardige indicaties

Dit zijn de meest voorkomende. De Assurance Maladie vermeldt dat een chirurgische ingreep noodzakelijk wordt wanneer de baarmoederfibroom „bloedingen, zeer hevige pijn of onvruchtbaarheid veroorzaakt”. De situaties die meestal tot een hysterectomie leiden, zijn:

• Grote of meervoudige vleesbomen die zeer hevige menstruaties en soms bloedarmoede door ijzertekort veroorzaken.
• Adenomyose, dat wil zeggen de aanwezigheid van endometriumachtig weefsel in de baarmoederspier.
• Pijnlijke endometriose die niet onder controle komt met medicamenteuze behandeling, bij bepaalde vormen ervan.
• Abnormale gynaecologische bloedingen die niet reageren op behandelingen, waaronder bloedingen buiten de menstruatie of grote stolsels.
• Genitale verzakking, wanneer de baarmoeder daalt en de klachten invaliderend zijn.

Indicaties die verband houden met kanker

Bij kanker van de baarmoederhals, het baarmoederlichaam of de eierstok maakt chirurgie deel uit van de behandeling en volgt het type ingreep uit het stadium. Bij zeer kleine tumoren van de baarmoederhals preciseert de Assurance Maladie dat « een eenvoudige hysterectomie zelden wordt uitgevoerd »; minder ingrijpende ingrepen, zoals een conisatie of amputatie van de baarmoederhals, krijgen de voorkeur. De beslissing wordt genomen tijdens een multidisciplinair overleg, nooit door één arts alleen.

Waarom dit nooit de eerste voorgestelde behandeling is

Bij een goedaardige aandoening komt een hysterectomie pas aan het einde van het behandeltraject. De Assurance Maladie beschrijft de behandelingen voor abnormaal gynaecologisch bloedverlies in een vaste volgorde: eerst medicijnen, daarna baarmoederbehoudende ingrepen en pas als laatste verwijdering van de baarmoeder. Deze hiërarchie verklaart de daling van het aantal ingrepen sinds 2008.

Alternatieven voor een hysterectomie

Medicinale behandelingen

Eerste stap, en vaak voldoende. De Assurance Maladie noemt tranexaminezuur (Exacyl®, Spotof® en hun generieke varianten), een niet-hormonale behandeling, gevolgd door hormonale behandelingen: de combinatiepil, orale progestagenen en een levonorgestrelhoudend intra-uterien hulpmiddel. Dit laatste vermindert het bloedverlies en biedt tegelijkertijd anticonceptie. Let op: een hormonale behandeling werkt als anticonceptie en wordt niet gebruikt als u zwanger wilt worden.

Ingrepen waarbij de baarmoeder behouden blijft

Veeg de tabel naar links om alle kolommen te bekijken.

De juiste vraag tijdens het consult

Het past in één zin: « wat is er geprobeerd, en wat moet er nog worden geprobeerd vóór de hysterectomie? » Een hysterectomie is onomkeerbaar. Een second opinion, vooral bij een goedaardige indicatie, is een recht en kunt u zonder verantwoording vragen. In afwachting van de beslissing blijft het dagelijks omgaan met zeer hevige menstruaties een belangrijk aandachtspunt, en onze vergelijker van menstruatieonderbroeken geeft per model informatie over het absorptievermogen.

Hoe verloopt de operatie

Vooraf: wat wel en niet wordt gedaan

Een preoperatieve anesthesieconsultatie is standaard. De CNGOF adviseert aan het begin van de ingreep vaginale desinfectie met povidonjodium en antibiotische profylaxe met een cefalosporine, ongeacht de operatieroute; beide zijn aanbevelingen van graad B. Daarentegen wordt mechanische darmvoorbereiding niet aanbevolen: deze levert geen voordeel op, ook niet voor de zichtbaarheid van het operatiegebied.

In alle drie de patiëntenfolders van de CNGOF staat een belangrijke boodschap: «Roken verhoogt het risico op chirurgische complicaties bij elke operatie. Stoppen met roken 6–8 weken vóór de ingreep neemt dit extra risico weg.» Dit is de factor waarop u volledige invloed heeft.

De dag van de operatie

1. OpnameMeestal de dag vóór of de dag van de ingreep.
2. AnesthesieMeestal algehele anesthesie, soms regionale anesthesie zoals een ruggenprik, afhankelijk van de operatieroute en uw voorkeur.
3. IngreepDe vaginatop wordt gesloten met oplosbare hechtingen. Bij een laparoscopie worden 2 of 3 incisies van 0,5 cm gehecht met oplosbaar hechtmateriaal. Bij een laparotomie is het litteken ongeveer 10 cm lang, dwars boven het schaambeen.
4. UitslaapkamerBewaking na de ingreep voordat u teruggaat naar uw kamer. Een blaaskatheter kan enkele uren nodig zijn, soms 24 uur.
5. Voor het eerst opstaanSteunkousen, dagelijkse injecties met antistollingsmiddelen tot ongeveer tien dagen, afhankelijk van de situatie, en meerdere keren per dag enkelbewegingen zolang u bedlegerig bent.

De eerste dagen

Het infuus wordt verwijderd zodra u kunt drinken en uw darmen weer op gang komen. De darmwerking kan tijdelijk trager zijn, met voorbijgaand ongemak: eet fruit en vezels om verstopping te voorkomen. Douchen kan vanaf de volgende dag bij een vaginale ingreep en zodra u rechtop kunt staan na een laparotomie, maar badderen moet gedurende 3 weken worden vermeden. Over het gebruik van een katheter is de CNGOF duidelijk: na een hysterectomie wordt aanbevolen de katheter niet langer dan 24 uur te laten zitten; daarna neemt het risico op urineweginfecties aanzienlijk toe.

Risico’s en complicaties: de cijfers

Wat de literatuur zegt

De CNGOF kwalificeert hysterectomie als «een veelvoorkomende en goed beheersbare ingreep die in de meeste gevallen eenvoudig verloopt». Complicaties komen voor, maar zijn zeldzaam. Als u ze kent, kunt u een probleem herkennen in plaats van het u in te beelden.

Veeg de tabel naar links om alle kolommen te bekijken.

Een goed nieuws dat onopgemerkt is gebleven: het CNGOF merkt op dat een hysterectomie niet gepaard gaat met een verhoogde prevalentie van constipatie, noch op korte noch op lange termijn. Het is een van de meest voorkomende zorgen, maar de gegevens bevestigen die niet.

De tekenen waarvoor u een arts moet raadplegen

Het herstel, week na week

Het werkelijke tijdschema

Dit is het aspect dat naasten het meest onderschatten, en u samen met hen. De onderstaande richtlijnen zijn afkomstig van de Assurance Maladie en de patiënteninformatie van het CNGOF. Ze verschillen naargelang de operatieroute: het herstel na een vaginale ingreep of laparoscopie «duurt zelden langer dan 15 dagen», terwijl een laparotomie 4 tot 6 weken vergt.

Veeg de tabel naar links om alle kolommen te bekijken.

Vermoeidheid en hoe u ermee omgaat

Het CNGOF waarschuwt: « Je kunt nog enkele dagen, soms zelfs 1 tot 2 weken, vermoeid zijn » door de stress en de effecten van de verdoving. Ook voegt het een zin toe die tegen de intuïtie ingaat: « Het herstel verloopt des te sneller naarmate je actiever bent. » Elke dag een beetje wandelen hoort bij de behandeling. In bed blijven niet.

Bloedingen na een hysterectomie

Eén tot twee weken: dat is normaal

De zin staat identiek in de drie informatiebladen van het CNGOF: « Je kunt verwachten dat je 1 tot 2 weken na de ingreep bloedt. Het verliezen van kleine stolsels komt vaak voor en is niet verontrustend als het niet aanhoudt. »

Deze bloedingen komen van het litteken achter in de vagina, niet van de menstruatie: de baarmoeder is er niet meer. Ze nemen af en maken vervolgens plaats voor lichtere afscheiding. Een bloeding die heviger wordt, onaangenaam ruikt of gepaard gaat met koorts, valt buiten het normale verloop en moet aan de chirurg worden gemeld.

Maandverband in plaats van tampons, en waarom

Het CNGOF is in alle drie de informatiebladen stellig: « Het wordt aanbevolen maandverband te gebruiken in plaats van tampons, omdat tampons een groter risico op infectie met zich meebrengen. »

De logica is dezelfde als bij geslachtsgemeenschap: zolang de vaginale hechting niet stevig is, mag er niets worden ingebracht. Tampons en menstruatiecups vallen daardoor af, om dezelfde redenen waarom het gebruik van interne menstruatieproducten in andere situaties overigens ook voorzichtigheid vereist. Wat overblijft: uitwendige bescherming.

Een menstruatieonderbroek is daar een voorbeeld van. Het bloed wordt in de stof van het ondergoed opgenomen, zonder iets in te brengen, precies zoals bij een maandverband, en na het dragen spoel je de onderbroek uit met koud water. In deze periode zijn drie criteria echt belangrijk:

• De hoogte van de taille. Na een laparotomie bevindt het litteken zich ongeveer 10 cm boven het schaambeen. Een lage tailleband valt er precies op. Een hoge taille valt erboven, volgens dezelfde logica als een onderbroek na een keizersnede.
• Het materiaal dat de huid raakt. Katoen op een huid die geneest, in plaats van strak aansluitende synthetische stof.
• De pasvorm. Een naadloos model tekent niet af en schuurt niet tegen een buik die nog gevoelig is.

Na een subtotale hysterectomie kan het bloedverlies terugkeren

Dit is het minst bekende gevolg van deze variant. Omdat de baarmoederhals behouden blijft, blijft er hormoongevoelig weefsel aanwezig en schat het CNGOF het risico op cyclisch postoperatief bloedverlies op 5 tot 20 %. Dit bloedverlies is doorgaans licht en keert terug volgens het ritme van de cyclus, ook al zou de menstruatie gestopt moeten zijn. Het is geen complicatie, maar een bekend kenmerk van de ingreep, en u kunt dit beter vooraf weten dan achteraf. In dit geval zijn de modellen voor licht dagelijks verlies meestal voldoende.

Het leven na een hysterectomie

Geen menstruatie meer, maar niet per se de menopauze

Dit is het punt dat het CNGOF in zijn patiëntenfolders nadrukkelijk zwart op wit vermeldt. Als u vóór de ingreep niet in de menopauze was, «zal het belangrijkste verschijnsel het uitblijven van de menstruatie en de onmogelijkheid om zwanger te worden zijn, wat niet betekent dat u in de menopauze bent».

Als u vóór de operatie al in de menopauze was, geeft het CNGOF aan dat «er daarna geen bijzondere veranderingen zullen zijn». En als de eierstokken zijn verwijderd, blijven de richtlijnen voor de menopauze en de bijbehorende levensstijl van toepassing, met dit verschil dat alles in één keer gebeurt in plaats van zich over meerdere jaren te ontwikkelen.

Seksualiteit na een hysterectomie

De formulering van het CNGOF laat niets aan duidelijkheid te wensen over: « In alle gevallen verandert een hysterectomie niets aan de mogelijkheid of de kwaliteit van geslachtsgemeenschap. » Seksuele betrekkingen zijn 4 tot 6 weken na de ingreep toegestaan, zodat het vaginale litteken voldoende kan aansterken; hervatting bespreekt u idealiter tijdens de postoperatieve controle na een maand.

Eén punt verdient het om vooraf te worden besproken in plaats van ondergaan: « Als uw eierstokken zijn verwijderd, kunt u last krijgen van vaginale droogheid, die mogelijk kan worden verlicht met glijmiddelen of hormoontherapie die uw arts kan voorschrijven. » Dit is geen onvermijdelijkheid en ook geen onderwerp dat u voor uzelf hoeft te houden.

Screening van de baarmoederhals: wat verandert er?

Een praktisch gevolg dat maar weinig vrouwen kennen. Het Franse nationale kankerinstituut formuleert het als volgt: « Als u een totale hysterectomie (verwijdering van de baarmoeder en baarmoederhals) heeft ondergaan die geen verband houdt met baarmoederhalskanker, valt u niet langer onder de screening op baarmoederhalskanker. »

Twee belangrijke nuances. Na een subtotale hysterectomie is de baarmoederhals er nog steeds en gaat de screening door. Na een hysterectomie vanwege kanker komt specifieke follow-up in de plaats van screening: die vindt vaker plaats, niet minder grondig. In alle gevallen gaat de rest van de gynaecologische follow-up gewoon door.

De bekkenbodem en urineverlies

De bekkenbodem, dit spierevenwicht dat de blaas en endeldarm ondersteunt, blijft na een hysterectomie op zijn plaats. Het CNGOF verduidelijkt bovendien dat bij een hysterectomie van een niet-verzakte baarmoeder standaard geen preventieve ingreep tegen een verzakking wordt aanbevolen.

Dat betekent niet dat u er niet voor moet zorgen, vooral na uw vijftigste, wanneer de daling van oestrogeen ook een rol speelt. Als er urineverlies optreedt of verergert, bespreek dit dan met uw arts in plaats van het zomaar te accepteren: bekkenbodemrevalidatie bij een fysiotherapeut of verloskundige blijft de eerste stap, en Kegeloefeningen kunnen deze thuis voortzetten. Voor dagelijks gebruik kan onze ondersteunende slip die urineverlies bij inspanning vermindert, geregistreerd als medisch hulpmiddel, worden gedragen als aanvulling op een behandeling, nooit als vervanging daarvan.

De psychologische impact waar we niet over durven te praten

Een baarmoeder verwijderen is niet hetzelfde als een galblaas verwijderen. Het orgaan heeft individueel en maatschappelijk een grote betekenis, en de reacties lopen uiteen van grote opluchting (vooral na jaren van pijn of hevige bloedingen) tot een gevoel van verlies; soms komen beide gevoelens in dezelfde week voor.

Geen van deze reacties is abnormaal en geen ervan staat in verhouding tot de ernst van de behandelde aandoening. Als het verlies van vruchtbaarheid ter sprake komt, hangt dat niet af van de leeftijd of het aantal kinderen. Als dit zwaar op u weegt, maakt het deel uit van het zorgtraject om er vóór en na de operatie over te praten met uw gynaecoloog, huisarts of een psycholoog. De informatiebladen van het CNGOF zeggen het op hun manier, door aan te moedigen alle vragen «mondeling of schriftelijk» te stellen, ook vragen die niet technisch van aard zijn.

Veelgestelde vragen over hysterectomie

• 01Wat is een hysterectomie precies?

  Het is de chirurgische verwijdering van de baarmoeder. De Assurance Maladie beschrijft dit als een radicale behandeling waarbij de baarmoeder of een deel daarvan wordt verwijderd. Hierdoor stoppen de menstruaties en is een zwangerschap niet meer mogelijk. De eierstokken, eileiders en baarmoederhals worden niet standaard verwijderd: dit zijn afzonderlijke ingrepen, die per geval worden beslist en vóór de operatie met de chirurg worden besproken. In 2019 werden in Frankrijk bijna 60.000 hysterectomieën uitgevoerd, tegenover ongeveer 72.000 in 2008.

• 02Welke verschillende soorten hysterectomie zijn er?

  De Assurance Maladie onderscheidt er drie. Bij een subtotale hysterectomie wordt het lichaam van de baarmoeder verwijderd, maar blijft de baarmoederhals zitten. Bij een totale hysterectomie wordt de gehele baarmoeder verwijderd: het lichaam en de baarmoederhals. Bij een totale hysterectomie met salpingectomie worden ook de eileiders verwijderd, en bij een adnexectomie de eileiders en de eierstokken. Bij baarmoederhalskanker verwijdert een uitgebreide colpo-hysterectomie bovendien het bovenste deel van de vagina, soms samen met het verwijderen van lymfeklieren.

• 03Veroorzaakt een hysterectomie de menopauze?

  Niet op zichzelf. Het CNGOF schrijft dat, als de eierstokken op hun plaats blijven, hun functie voortduurt tot aan de natuurlijke menopauze, zonder opvliegers of andere menopauzeklachten. Als de eierstokken daarentegen worden verwijderd, leidt de ingreep tot een menopauze, met verschijnselen zoals opvliegers. De mogelijkheid van hormoontherapie kan met de arts worden besproken. Het CNGOF adviseert bovendien om de eierstokken te behouden bij vrouwen die nog niet in de menopauze zijn, als er geen aandoening van de eierstokken en geen persoonlijke of familiale voorgeschiedenis van borst- of eierstokkanker is.

• 04Hoe lang duurt het herstel na een hysterectomie?

  Dit hangt vooral af van de operatieroute. Na een vaginale ingreep of een laparoscopie geeft het CNGOF aan dat het herstel zelden langer dan 15 dagen duurt, met een ziekenhuisopname van 1 tot 4 dagen of soms een poliklinische behandeling. Na een laparotomie duurt de ziekenhuisopname doorgaans 4 tot 7 dagen en duurt het 4 tot 6 weken voordat u uw werk of sportactiviteiten hervat. De Assurance Maladie vermeldt een ziekteverlof dat doorgaans 2 weken tot een maand duurt. Vermoeidheid tijdens de eerste 1 tot 2 weken is te verwachten, en het herstel verloopt des te sneller naarmate u actief blijft.

• 05Is er bloedverlies na een hysterectomie en welke bescherming moet worden gebruikt?

  Ja. Het CNGOF schrijft dat u gedurende 1 tot 2 weken na de ingreep bloedverlies kunt verwachten en dat het verliezen van kleine stolsels niet ongewoon en niet verontrustend is als dit niet aanhoudt. Wat bescherming betreft, is de instructie duidelijk: het wordt aanbevolen om maandverband te gebruiken in plaats van tampons, die een groter risico op infectie zouden geven zolang het vaginale litteken nog niet stevig is. Elke uitwendige bescherming voldoet aan deze instructie, ook menstruatieondergoed, dat het bloed in de stof van het ondergoed opneemt zonder iets in te brengen. Bloedverlies dat toeneemt, onaangenaam gaat ruiken of gepaard gaat met koorts, moet aan de chirurg worden gemeld.

• 06Wat zijn de risico’s van een hysterectomie?

  Het CNGOF omschrijft dit als een veelvoorkomende en goed beheersbare ingreep, die in de meeste gevallen eenvoudig verloopt. Bij een goedaardige indicatie bedraagt de prevalentie van blaasletsels 0,6 tot 1%, van letsels aan de urineleider 0,04 tot 0,5%, van darmletsels 0,5% en van blaas-vaginale fistels ongeveer 0,1%. Een voorgeschiedenis van een keizersnede en een vergrote baarmoeder zijn de twee geïdentificeerde risicofactoren voor blaasletsels. Zoals bij elke operatie kan de ingreep zeer uitzonderlijk levensbedreigend zijn. Een hysterectomie gaat daarentegen noch op korte, noch op lange termijn gepaard met een hogere prevalentie van constipatie.

• 07Bestaan er alternatieven voor een hysterectomie?

  Ja, en bij een goedaardige aandoening komen deze eerst aan bod. De Assurance Maladie noemt als eerste medicamenteuze behandelingen: tranexaminezuur, de combinatiepil met oestrogeen en progestageen, orale progestagenen en een intra-uterien systeem met levonorgestrel. Daarna volgen ingrepen waarbij de baarmoeder behouden blijft: resectie of ablatie van het baarmoederslijmvlies, een myomectomie waarbij alleen de vleesbomen worden verwijderd, en embolisatie van de baarmoederslagaders. De daling van het aantal hysterectomieën in Frankrijk tussen 2008 en 2019 houdt juist verband met de ontwikkeling van deze alternatieven. Het is tijdens een consultatie een legitieme vraag om te vragen wat al is geprobeerd en wat nog kan worden geprobeerd.

• 08Verandert een hysterectomie de seksualiteit?

  De CNGOF schrijft dat een hysterectomie in geen enkel geval invloed heeft op de mogelijkheid of de kwaliteit van geslachtsgemeenschap. Geslachtsgemeenschap is 4 tot 6 weken na de ingreep toegestaan, zodat het litteken in de vagina voldoende kan genezen. Het wordt aanbevolen te wachten tot de postoperatieve controle na een maand om dit te bespreken. Als de eierstokken zijn verwijderd, kan vaginale droogheid optreden. Die kan worden verlicht met glijmiddelen of een door de arts voorgeschreven hormoonvervangende behandeling. Hierbij moet worden opgemerkt dat een subtotale hysterectomie, die lange tijd op dit vlak als beter werd beschouwd, niet gepaard gaat met een significante verbetering van de seksuele levenskwaliteit.

• 09Moet de screening op baarmoederhalskanker na een hysterectomie worden voortgezet?

  Dat hangt af van het type ingreep. Het Institut national du cancer geeft aan dat u na een totale hysterectomie, waarbij de baarmoeder en baarmoederhals zijn verwijderd, en die geen verband houdt met baarmoederhalskanker, niet langer in aanmerking komt voor screening op baarmoederhalskanker. Na een subtotale hysterectomie blijft de baarmoederhals behouden en wordt de screening voortgezet. Na een ingreep in verband met kanker komt specifieke follow-up in de plaats van screening. In alle gevallen wordt de rest van de gynaecologische follow-up voortgezet.

• 10Kun je nog menstrueren na een subtotale hysterectomie?

  Niet in de striktste zin menstruaties, omdat het lichaam van de baarmoeder is verwijderd, maar bloedingen zijn wel mogelijk. De CNGOF schat het risico op cyclische postoperatieve bloedingen na een subtotale hysterectomie op 5 tot 20%, omdat er ter hoogte van de achtergebleven baarmoederhals weefsel aanwezig blijft dat op hormonen reageert. Deze bloedingen zijn doorgaans licht en volgen het ritme van de cyclus. Het gaat niet om een complicatie, maar om een bekende eigenschap van deze variant. Dit is een van de redenen waarom de CNGOF niet aanbeveelt om uitsluitend met het doel complicaties te verminderen een subtotale hysterectomie uit te voeren.