Ours, manen, ragnagnas… Waar komen deze uitdrukkingen over de menstruatie vandaan?
Schroom of bescheidenheid, het benoemen van de menstruatie is altijd een lastige oefening geweest. Daardoor kreeg onze menstruatiecyclus zachte namen als beer, ragnagnas, manen, klaprozen of tomaten, om er maar een paar te noemen. Alles behalve het uitspreken van HET woord. De term die in plaats daarvan werd gebruikt, heeft soms een negatieve bijklank, wat naast irritant ook een slecht zelfbeeld kan geven. Maar er zijn ook grappige uitdrukkingen, laten we niet te preuts zijn. Maar waar komen ze eigenlijk vandaan en wat betekenen ze? Een kleine niet-uitputtende woordenlijst van uitdrukkingen die menstruatie aanduiden, in Frankrijk en elders.
Je manen hebben
Laten we beginnen met wat etymologie (en poëzie). In het Indo-Europees en daarna in het Oudgrieks betekent mênê de maan. Daaruit ontstonden de maancycli en het Latijnse woord „mensis“, wat „maand“ betekent. De term menstruatie komt dus van de maan, onze mooie satelliet die de Amerikaanse Indianen als een vrouw zagen en haar als ongesteld bestempelden wanneer ze in afnemende fase was! Tegenwoordig betekent „je manen hebben“ dat je ongesteld bent, niet per se dat je slechtgehumeurd bent. En voor volle maan... een menstruatieonderbroek voor hevig bloedverlies?
Je ragnagnas hebben
Minder kosmisch en vooral minder sympathiek, de uitdrukking ragnagnas zou een onomatopee zijn die het gemopper en de klachten van een vrouw tijdens haar menstruatie nabootst. Dus vanzelfsprekend slecht humeur (geen commentaar). Het is een vrij recente en vooral onaardige uitdrukking, dus als je toch een assonantie wilt maken – zoek de betekenis maar op als je nieuwsgierig bent – ik zelf zeg liever „mijn tagada’s hebben“ (een uitdrukking van een vriendin van mij).
Je tomaten pletten (of je ketchupweek hebben)
Hier is eigenlijk geen tekening voor nodig. Alles zit in de kleur. Jij mag zelf beslissen of je meer fruit of bloem bent – want je kunt ook je klaprozen hebben, of je veenbessenweek als je Deens bent. En als je het echt wilt laten zien (de kleur), steek dan trots de rode vlag uit. In ieder geval doen ze dat in de Benelux.
Je beren hebben
Weer een manier om te zeggen dat we een verschrikkelijk humeur hebben tijdens onze menstruatiecyclus. Althans, als je de eerste theorie gelooft. Die stamt uit het begin van de 20e eeuw en stelt dat, aangezien een norse, onbeleefde man een beer werd genoemd, die beer wij waren als we ongesteld waren. Zucht… De tweede theorie zou komen van „je dagen hebben“, die beroemde dagen waarop het moeilijker was om in gezelschap te verschijnen (de menstruatieonderbroek bestond toen nog niet, dat was veel minder praktisch... laat staan de menstruatiebadpak!). Een wat oudere uitdrukking die in de loop der tijd „je beren hebben“ werd, wat tot verwarring leidde omdat het tot het eind van de 19e eeuw zonder de „s“ werd uitgesproken. Tussen deze twee verklaringen mag je zelf kiezen welke je het liefst gelooft.
De Engelsen kwamen aan land
Dit is een uitdrukking die zijn oorsprong vindt in Waterloo en de beroemde nederlaag die in 1815 werd geleden door zijn mannen tegen de Engelsen. Die droegen prachtige rode tunieken toen ze het slagveld betraden. Indrukwekkend! Gustave Flaubert noemde misschien als eerste de vrouwelijke menstruatiecyclus „de Engelsen“, opgelucht dat ze kwamen bij zijn minnares Louise Colet, die hij vreselijk bang was zwanger te maken.
Je meloen die splijt hebben
De Japanners zijn creatief en gebruiken metaforen met flair. Ze bewijzen dat opnieuw met deze zeer beeldende en frisse uitdrukking.
En al die andere uitdrukkingen over menstruatie waar ik het niet over had
Deze kleine woordenlijst is natuurlijk onvolledig, want de verbeelding is rijk als het gaat om het vermijden van het onderwerp. Geen woordspeling, beloofd. Denk aan het heerlijke „Liverpool speelt thuis“ bij voetbalfans, of „pas op voor de stop“ bij verkeersveiligheidsvoorstanders. Vul de lijst gerust aan als je geïnspireerd bent!
Door Elise
