De vaginale flora: wat is het en hoe verzorg je het?

Je kent vast de darmflora of het darmmicrobioom, die verzameling bacteriën waaronder de beroemde lactobacillen die ons spijsverteringssysteem beschermen. De vaginale flora is minder bekend, maar speelt een net zo essentiële rol! Ze zorgt voor het fragiele bacteriologische evenwicht van het vaginale slijmvlies en beschermt het tegen infecties en irritaties.

Wat is de vaginale flora?

In tegenstelling tot wat je zou denken, is de vagina helemaal geen steriele plek! Het vaginale slijmvlies wordt van nature bewoond door miljoenen microscopisch kleine levende organismen, voornamelijk bacteriën zoals lactobacillen (Döderlein-bacillen), maar ook door schimmelorganismen zoals Candida Albicans. Dit noemen we het vaginale microbioom of de vaginale flora (Döderlein-flora). De beschermende bacteriën (probiotica) zorgen voor een goed microbieel evenwicht in de flora en beschermen ons zo tegen infecties en schimmelinfecties. Ze bestrijden ziekteverwekkers door een geschikte en stabiele pH te behouden tussen 4 en 4,5. Ja, als je je scheikundelessen goed herinnert, betekent dit dat de vagina een zure omgeving is!

De vaginale flora is ook erg belangrijk voor de pasgeborene die tijdens de geboorte door de vagina van zijn moeder gaat. De lactobacillen die hij onderweg tegenkomt, dringen zijn lichaam binnen en koloniseren zijn darmen. Zo wordt de baby, net als wij allemaal, geholpen door de bacteriën van zijn moeder om voedsel te verteren. De natuur regelt het echt goed!

Oorzaken van een verstoorde vaginale flora

Wanneer de pH van de vagina uit balans is, profiteren ziekteverwekkers – die sluwe beestjes – hiervan om zich te vermenigvuldigen en het vaginale slijmvlies te koloniseren. Hierdoor nemen de risico’s op urineweginfecties (blaasontstekingen) en vaginale infecties (bacteriële vaginose of trichomonas-vaginitis) sterk toe.

De verstoring van de vaginale flora (dysbiose) kan verschillende oorzaken hebben, waarvan de belangrijkste zijn:

• hormonale veranderingen, vooral op belangrijke momenten in het leven van een vrouw (menstruatie, zwangerschap, menopauze);
• het gebruik van medicijnen zoals antibiotica die de beschermende werking van bacteriën verminderen en zo ruimte geven aan schimmels om te groeien;
• bepaalde gewoonten zoals roken, het dragen van niet-ademend ondergoed, regelmatig zwemmen in een zwembad… maar ook gebrek aan slaap en blootstelling aan stress. Wist je trouwens dat je in het zwembad een menstruatiebadpak of menstruatiebadpak voor tieners kunt dragen?

Symptomen van een verstoorde vaginale flora

Meestal veroorzaakt een dysbiose (een verstoring van de intieme flora) de volgende symptomen:

• dikke en onaangenaam ruikende afscheiding;
• jeuk;
• brandend gevoel;
• irritaties;
• pijn tijdens het vrijen.

Gevolgen van een verstoorde vaginale flora

Zoals we zagen, bevorderen de afname van lactobacillen en de pH-schommelingen de groei van ziekteverwekkers in het vaginale microbioom. Dit kan leiden tot vaginale infecties:

• bacteriële vaginose (vaginale infectie met grijsachtige of witte, onaangenaam ruikende afscheiding);
• trichomonas-vaginitis (groenachtige of gele, onaangenaam ruikende afscheiding, gepaard gaand met jeuk of irritaties).

Deze twee vaginale infecties worden behandeld met antibiotica.

Een verstoord vaginale microbioom is ook een veelvoorkomende oorzaak van bepaalde ziekten, zoals urineweginfecties:

• blaasontstekingen (ontsteking van de blaas veroorzaakt door bacteriegroei);
• urethritis (infectie die alleen de urinebuis aantast);
• pyelonefritis (nierontsteking die meestal het gevolg is van slecht of niet behandelde blaasontstekingen).

Hoe verzorg je je vaginale flora?

Om alles te weten over intieme hygiëne en je vaginale flora te verzorgen, is het belangrijk niet te overdrijven met hygiëne: één of twee keer per dag een intieme wasbeurt is ruim voldoende!

Gebruik geen antiseptische producten (tenzij medisch geadviseerd) en probeer niet het binnenste van je lichaam te wassen. Vergeet alles wat je ooit over vaginale douches hebt gehoord: dat is onjuist en gevaarlijk. Je vagina reinigt zichzelf, de natuur heeft echt overal aan gedacht! Alleen je vulva moet dagelijks worden gereinigd, en daarvoor kun je een eenvoudige, milde, ongeparfumeerde zeep gebruiken (geen speciale zeep voor intieme hygiëne nodig).

Bovendien zijn bepaalde handelingen belangrijk: bijvoorbeeld, als je naar het toilet gaat, veeg dan van voren naar achteren om te voorkomen dat ziekteverwekkers naar je vulva worden gebracht.

Om het evenwicht van je vaginale microbioom te behouden of te herstellen, kan je gynaecoloog je lactobacillen voorschrijven in de vorm van probiotica. Voor een versterkte werking wordt je waarschijnlijk ook geadviseerd om tegelijkertijd je darmmicrobioom in balans te brengen, omdat deze twee microbiooms nauw met elkaar verbonden zijn.

De vaginale flora en de menstruatie

De vaginale flora is bijzonder kwetsbaar en gevoelig tijdens hormonale veranderingen en dus ook tijdens de menstruatie. Het oestrogeengehalte daalt en de vaginale pH stijgt. Sommige microben, zoals mycoplasma’s, voeden zich ook met bloed. Wat kun je doen om infecties te voorkomen tijdens deze specifieke fase van onze cyclus? Kies de juiste hygiëneproducten!

Als je een fan bent van tampons of cups, vervang ze dan elke vier tot zes uur (om vaginale infecties en irritaties te voorkomen) en vermijd het dragen van inwendige bescherming ’s nachts. Ze absorberen het menstruatiebloed, maar niet alleen dat! Ook het vaginale microbioom wordt opgenomen, waardoor vrouwen die tampons gebruiken vaker last hebben van terugkerende schimmelinfecties. Als dit onderwerp je interesseert, lees dan zeker ons artikel: Voorkomen en natuurlijk genezen van een vaginale schimmelinfectie.

Maar als je liever externe bescherming gebruikt, ben je nog niet uit de gevarenzone! Geparfumeerde maandverbanden zijn af te raden, net als sommige luchtdichte maandverbanden die warmte en vocht vasthouden – een klimaat dat de groei van bacteriën bevordert. Kies daarom voor 100% katoenen maandverbanden die beter ademen, of nog beter, menstruatieondergoed dat je de hele dag droog houdt! :)

Door Valérie